Wednesday, December 17, 2014

2014 Rewind

He kum hi chhinchhiahtlak tak a ni leh e. January thla tir vawh vanglaiin Delhi University-ah ka tih tur ka zuk hlawhchham nghal a. Nimahsela lehkhabu tha deuh deuh ka hawn tho kha maw. Ka chhungte leh ka thawhpuite duhthusamin an la tha reng a, college-ah hun tam kan hmang thin. Ni e, kohhran chanchinbu pawh hi ka kut zala tla ve a nih vangin kartin hian chunglam pawlna ka chang emaw changlo emaw sermon pate hi thlak reng a ngai a, hei ka vai liam ve mai dawn hi maw. Lawmna tur dang pawh a tam riau e, kan college hian village pakhat kan adopt-a zirna kiltin tin atangin he khua (Phulpui) hi kan zir a ni. Chutah chuan editor pakhat min nih tir ve a, kan han buan fat fat hnuin kan chhuah ve thei ta, Mizoram tan mellung pawimawh tak a nih ve kan beisei, sorkar policy pawh a keuh danglam ve thei
mai thei a sin. Ka lawmna dang Mizo history (Mizo Narratives: Account from Mizoram) chu mitamtak lehkhabu bawm a awh ve tawh a, copies 2000 chuang kan tiral ve der mai. Prof Sanjoy khan North east history University syllabus a awm theihna tura symposium an neih tum khan kan lehkhabu hi min dil ve nghe nghe. Tunhnai a UGC-in North East history university tinin zirtura a tih tak atang hian a hlutna a zual ve ngei ka beisei. Kum a tawp dawn a Orality and Folk Literature in the Age of Print Culture chuan kum min kharsak bawk a. Ka chhut neuh neuh a, kum dang zawng ai a ka phusak kum a ni a, chunglam malsawmna tamtak ka dawng a ni, lawm ve tak ka ni e.


Wednesday, November 26, 2014

Sociology pa ti a an sawi Comte


Comte hi Sociology thumal ti chhuaktu ni in a ngaihtuahna “positive philosophy” lo awm tir tu chu enlightenment leh French revolution a rawn nghawng  khawtlanga dan mumal awmlohna (social anarchy) leh thil thalo tamtak lo awm tirtu beihlet a duhna vang a ni a.  Revolution awmhnua khawtlang nun bawra tak mai duhlo tu De Bonald te ngaihdan nen pawh a in zul hle a. Nimahsela, ani ngaihdan erawh a hran deuh na chhan chu medieval hunlai hawl khawtlang siamthatna midangin an tlangaupui chu Comte ngaihdan chuan khatiang hunlaihawl kha science hmasawnna avangin an tlan pel tawhin a ngai a ni.Ani chuan nungtakin society (khawtlang) a bih chiang a, a hmasawnna chu science hmasawnna nen hian in hnerem tlatin a hria a, a bik takin physics zirna atangin evolutionary theory kan tih mai chu a lo hmuchhuak ta a ni. Evolution kan tih chuan khawtlangin  stage hrang hrang kal chhuah hnua lo irhchhuak a chu a ni. Chu hmasawnna chu society hrang hrang khawi hmunah pawh in ang tlang vekin a ngai a. Chu stage kal tlang ngai te chu:

1) Theological stage: Kan tih mai (circa 1300) hunlai supernatural power, te pathian tih thumal leh a dangten hmun pawimawh an chan hunlai a ni a. Engkim mihringin a hriat leh khawtlang hrilhfiahna chu pathian atanga chhuak vek a ngaihna a ni. Hetih hunlai hian mihringin kan suangtuahna la mawl deuavangin supernatural powerho chuan kan khawvel hriatthiamna a vet chhuak a ni.

2) Metaphysical stage (circa 1300- 1800) a awm leh a chumi ngaihdanah chuan khuarel (nature) hi mihring leh a khawtlangnun sawifiahna an hmanlai hun a ni. Hethun hi chuan mihring chuan reasoning an hmang tan a. A fin pawh an fing ta deuh.

3) A tawp berah chuan positivic stage (1800 leh  a hnulam) an tih a awm leh a. Hetih hunah hi chuan science thiamna a lo san tawh em avangin hun hmasa pathian leh khuarel atanga khawtlang nun tehna te a rawn chhembo a. Mihring finna chuan pathian leh khuarel atanga thil tehna a chhembo a.  Chutah tak chuan evolutionary stage hun tha chu a lo piang chhuak ta a ni.

Comte hian revolution (hnehchhuh) lam a society siamthat aiin a chung a stage pahnih te science thiamna hmanga nuaibo a awm hnu a khawtlangnun chu a lo tha zawk dawnin a sawi a ni.

Tichuan, a ngaihdanah chuan mitin mai hian anmahni class (entirnan capitalist class an ni emaw working class an ni emaw an mahni pawl thatna an ngaihtuah vek a) chu ai chuan mite ber atanga mi lian ber thleng ngaihdan lak chu khawtlang tan a tha ber fo hian a hria a ni. Comte hian sociology hmang chuan khawtlang hmasawnna leh inchherchhuan dan te awlsam takin kan hre thei dawnin a sawi a ni.

Tuesday, November 18, 2014

Awm rawh!

Ka lung a len deuh avangin min hnem thei awm hla zawngin Youtube ka en kual a. Ka hla duhtak an play hma hian milar thenkhatin thutawite an sawi chuan ka mit a la zawk a. Chuta an sawi chu “Awm rawh” tih a ni. Cyber space-ah khawvelah kan chenlai hian kan chenna chu khawih theih, hmuh theih ala ni reng si a, kan bul a chengte an danglam heklo. Mi tamtak chu whatsapp emaw, internet khawvelah chengin an chenpui te an ngaihsak tawk lo. Technology hian min thuikhawm mahse chhungkua chu min thendarh tan a nih ber hi. I nu leh pa khawhar tak a awm kawm hlim la, I chhungte thusawi ngaithla turin I beng dawh rawh.



He khawvelah hian kan damchin tur kan hre silo a, ni thalo a lo thlen hun a kan inchhirloh nan, I phone kha kalsanla I bula chengte bulah khan va awm rawh. Generation next te hian alo a luakchhuakin milem (technology) kan lo be reng mai! Tirhkoh Paulan “Eng bawiah mah ka in phallo” a tih angin heng changkanna te hian min bawih tur a nilo, kan bawiah a awm zawk tur a ni. Engpawh nise I chengpui te, I thawhpui te bulah hian atakin cheng phawt mai teh.